Historia nuk përsëritet gjithmonë njësoj. Por kur shoqëritë lodhen nga të njëjtat elita, të njëjtat parti dhe të njëjtat premtime, politika fillon të kërkojë një derë tjetër për të dalë.

Italia e hapi një nga këto dyer. Giorgia Meloni dhe Fratelli d’Italia, një forcë me rrënjë në traditën post-fashiste të së djathtës italiane, kaluan nga periferia e politikës në drejtimin e vendit. Sot Meloni është një prej figurave kryesore të politikës europiane.

Gjermania po jep një tjetër sinjal. Më 6 shtator 2026, AfD fitoi zgjedhjet në Saksoni-Anhalt me rreth 44% të votave. Nuk mori shumicën absolute, por rezultati ishte historik dhe tregoi se një parti e ekstremit të djathtë mund të kthehet në forcën dominuese të një landi gjerman.

Dy vende të mëdha europiane po përjetojnë, secili në mënyrën e vet, një zhvendosje të fortë të elektoratit. Dhe pyetja që lind natyrshëm është: Po Shqipëria?

Jo, Shqipëria nuk është Italia. Nuk është Gjermania. Dhe nuk ka asnjë arsye të mendojmë se historia do të përsëritet këtu me të njëjtët emra, të njëjtat ide apo të njëjtat pasoja.

Por Shqipëria ka një problem të ngjashëm: konsumimin e një sistemi politik që prej më shumë se tri dekadash rrotullohet rreth të njëjtëve dy emra. PS dhe PD.

Njëra vjen nga transformimi i ish-Partisë së Punës. Tjetra lindi si forca kryesore e pluralizmit pas komunizmit. Dy partitë që kanë dominuar politikën shqiptare për 35 vite vazhdojnë të jenë shtyllat kryesore të sistemit. Por a janë ende e ardhmja e tij?

PS-ja mund të fitojë zgjedhjet dhe njëkohësisht të humbasë epokën

Kjo është kontradikta që shpesh nuk kuptohet. Një parti mund të fitojë zgjedhjet dhe përsëri të fillojë të humbasë shoqërinë. Mund të ketë deputetë, administratë, pushtet lokal dhe kontroll institucional, por njëkohësisht të humbasë diçka shumë më të rëndësishme: besimin se përfaqëson të ardhmen.

PS ka fituar katër mandate radhazi. Në zgjedhjet e 2025 mori 83 nga 140 mandatet. Në pamje të parë, është dominim politik. Por pushteti i gjatë ka edhe një efekt tjetër. Ai prodhon konsumim.

Dhe sa më gjatë të qëndrojë një forcë në pushtet, aq më shumë rritet dëshira e një pjese të shoqërisë për të mos votuar thjesht “kundër qeverisë”, por për të kërkuar diçka që nuk ka ekzistuar më parë. Këtu fillon historia e forcës së tretë.

A është PD alternativa apo pjesë e problemit?

Kjo është pyetja që duhet bërë pa komplekse. Për vite, mekanizmi ka qenë i thjeshtë: PS qeveris. PD premton rotacionin.

• PS akuzon PD-në.
• PD akuzon PS-në.
• Zgjedhjet vijnë.
• Votuesi zgjedh njërën.
• Dhe cikli vazhdon.

Por një brez i ri votuesish nuk e ka më të njëjtën lidhje emocionale me historinë e këtyre dy partive. Për ta, komunizmi nuk është përvojë personale. Tranzicioni i viteve ’90 është histori. Përplasjet Berisha-Rama janë bërë pjesë e peizazhit politik. Dhe pyetja e tyre mund të jetë shumë më e thjeshtë:

• “Çfarë më ofroni mua?”
• Jo çfarë i keni bërë kundërshtarit.
• Jo kush është më pak i keq.
• Por çfarë ndryshoni realisht?

Këtu mund të lindë “e treta”

Historia europiane tregon se partitë tradicionale nuk rrëzohen gjithmonë nga kundërshtari i tyre historik. Ndonjëherë rrëzohen nga një forcë që ndryshon vetë pyetjen politike.

• Në Itali, Meloni nuk ndërtoi suksesin e saj thjesht duke qenë “kundër së majtës”.
• Në Gjermani, AfD po përfiton nga zemërimi ndaj establishmentit tradicional dhe nga çështje që partitë klasike nuk po arrijnë t’i monopolizojnë më.
• Në Shqipëri, mund të ndodhë diçka e ngjashme, por jo domosdoshmërisht me një parti të ekstremit të djathtë.
• Mund të jetë një parti konservatore.
• Mund të jetë një lëvizje qytetare.
• Mund të jetë një forcë liberale.
• Mund të jetë një koalicion i ri.
• Ose mund të jetë një figurë politike që sot ende nuk ekziston në skenën kombëtare.

Kjo është arsyeja pse pyetja “kush do të mundë PS-në?” është shumë më pak interesante sesa pyetja “kush do të vijë pas PS-së dhe PD-së?”

Shqipëria nuk kërkon domosdoshmërisht një revolucion. Mund të kërkojë një zëvendësim. Kjo është edhe më interesante.

Sepse sistemet politike nuk ndryshojnë gjithmonë me rrëzime spektakolare. Ndonjëherë ndryshojnë ngadalë. Një parti humbet 5%. Një tjetër fiton 5%. Një figurë e re hyn në parlament. Një brez votuesish ndryshon preferencat. Një parti e vjetër humbet monopolin e opozitës. Dhe papritur, pas dhjetë vitesh, kupton se harta politike nuk është më ajo e mëparshmja. Prandaj, ajo që po ndodh në Itali dhe Gjermani duhet të lexohet edhe si paralajmërim. Jo sepse Shqipëria do të bëhet Itali. Jo sepse do të bëhet Gjermani. Por sepse votuesi europian po demonstron gjithnjë e më shumë se nuk ndihet i detyruar të votojë përgjithmonë për partitë që ka votuar prindërit e tij. Dhe kjo është një goditje e drejtpërdrejtë për partitë tradicionale.

Kush do të jetë “partia pas partive”?

Kjo është pyetja që sot nuk ka përgjigje. Por një gjë është e sigurt: Nëse një forcë e re politike arrin të bindë shqiptarët se nuk është thjesht një tjetër version i PS-së apo PD-së, ajo mund të ndryshojë rregullat e lojës.

Dhe atëherë beteja nuk do të jetë më: Rama kundër Berishës. Do të jetë: Sistemi i vjetër kundër politikës së re. Dhe në atë moment, emrat që sot duken të pathyeshëm mund të bëhen pjesë e historisë. Italia e tregoi se një forcë dikur periferike mund të arrijë në krye. Gjermania po tregon se edhe muret që duken të pakalueshme mund të fillojnë të çahen. Shqipëria ende nuk e ka parë atë moment. Por pyetja tashmë mund të shtrohet:

Nëse Meloni ishte shenja e një ndryshimi në Itali dhe AfD është shenja e një tronditjeje në Gjermani, kush do të jetë shenja e ndryshimit në Shqipëri?

Dhe mbi të gjitha:A do të vijë ndryshimi nga njëra prej dy partive të vjetra, apo nga një parti që ende nuk e ka marrë formën?