Për ArgumentiNews: Matilda Kurti

Voskopoja është një nga vëndet, e cila të pret me heshtjen e saj, që nuk të kërkon të mahnitesh por që menjëherë ndihesh i mahnitur për të treguar bukurinë e saj. Ajo të merr ngadalë: me ajrin e pastër, pyjet me pisha, burimet e ujit, rrugët me kalldrëm, muret e gurta, shtëpitë karakteristike dhe atë qetësi që duket sikur është bërë pjesë e vetë tokës.

Në rreth 20 kilometra nga Korça dhe në një lartësi rreth 1.200 metra, Voskopoja është sot një nga destinacionet më të veçanta malore të Shqipërisë. Pyjet, klima e freskët, shtigjet, burimet dhe peizazhi e bëjnë një vend ku natyra nuk është dekor, por pjesë e përvojës. Voskopoja ka diçka që nuk blihet dhe nuk ndërtohet sot. Ka histori. Guri që mban mend Nëse ecën nëpër Voskopojë, ke ndjesinë se po ecën mbi disa shtresa kohe njëherësh. Gurët e rrugëve, muret, harqet, kishat, shtëpitë e vjetra dhe gjurmët e qytetit të dikurshëm të tregojnë se këtu nuk ka jetuar thjesht një komunitet malor. Këtu ka ekzistuar një qytet. Një qytet që në shekujt XVII dhe XVIII u shndërrua në një qendër të rëndësishme tregtare, kulturore dhe intelektuale të Ballkanit. Në periudhën e lulëzimit të saj, Voskopoja kishte kisha, shkolla, bibliotekë, zeje, tregti dhe një jetë kulturore që e vendoste përtej përmasave të një vendbanimi të zakonshëm malor. Dhe ndoshta kjo është arsyeja pse Voskopoja të jep një ndjesi të veçantë. Sepse bukuria e saj nuk është vetëm ajo që sheh. Është ajo që kupton. Akademia, libri dhe dija. Voskopoja nuk ishte vetëm qytet tregtar i shekujve te XVII-XVIII. Ajo ishte qytet i dijes. Themelimi i Akademisë së Re dhe veprimtaria e shtypshkronjës e kthyen Voskopojën në një qendër të rëndësishme intelektuale të kohës. Shtypshkronja ishte ndër të parat në hapësirën ballkanike nën Perandorinë Osmane, jashtë Kostandinopojës, ndërsa Akademia lidhet me zhvillimin e arsimit dhe përhapjen e ideve të kohës. Kjo është një pjesë e historisë që meriton të kujtohet më shumë. Sepse një qytet që investonte në shkollë, bibliotekë, shtypshkronjë dhe art, në një kohë kur shumë qendra të tjera luftonin vetëm për mbijetesë, dëshmonte se qytetërimi nuk ndërtohet vetëm me mure. Ndërtohet me dije.Kishat që flasin përmes gurit. Sot kanë mbetur vetëm një pjesë e trashëgimisë së dikurshme fetare të Voskopojës. Burimet zyrtare përmendin 24 kisha historike, ndërsa vetëm disa prej tyre kanë mbijetuar deri në ditët tona. Ato ruajnë afreske dhe vepra të rëndësishme të artit pasbizantin, të lidhura me mjeshtër si David Selenica dhe vëllezërit Zografi. Kisha e Shën Marisë, Shën Kollit, Shën Athanasit, Kryeengjëjve dhe Manastiri i Shën Prodhromit nuk janë thjesht objekte për t’u fotografuar. Janë faqe historie. Në muret e tyre ka ngjyra që kanë kaluar shekuj. Në gurët e tyre ka punë dore. Në harqet dhe kupolat e tyre ka një arkitekturë që nuk kërkon të bërtasë për të treguar madhështinë. Aty ku njeriu modern kërkon monumente për të treguar se ka ekzistuar një qytetërim, Voskopoja i ka ende monumentet që flasin vetë.

Dhe pastaj vjen Voskopoja e sotme. Ndoshta këtu qëndron edhe mrekullia tjetër. Voskopoja nuk po jeton vetëm me të kaluarën. Ajo po ndërton të ardhmen. Sot shihen gjithnjë e më shumë shtëpi karakteristike, vila, bujtina dhe struktura turistike që përpiqen të ruajnë identitetin e zonës: gurë, dru, çati të përshtatura me klimën dhe një arkitekturë që kërkon të mos e humbasë lidhjen me peizazhin. Edhe tregu i investimeve tregon se interesi turistik po rritet. Ka tashmë oferta konkrete për prona në Voskopojë me leje ndërtimi për struktura hotelerie, ndërsa Bashkia e Korçës e konsideron zonën një hapësirë me potencial të madh zhvillimi. Dhe kjo mund të jetë e ardhmja e saj. Jo një Voskopojë e mbushur me beton. Por një Voskopojë e ndërtuar me rregull. Një Voskopojë ku shtëpitë e reja të mos konkurrojnë me historinë, por ta respektojnë atë. Ku gurët dhe druri të mbeten pjesë e identitetit. Ku turizmi të sjellë njerëz, por të mos marrë qetësinë. Ku restorantet të ofrojnë ushqimin tradicional, bujtinat mikpritjen, rrugët pastërtinë dhe arkitektura të mos e prishë atë që natyra ka krijuar. Sepse Voskopoja ka një pasuri që shumë destinacione moderne po përpiqen ta blejnë: autenticitetin.

Korça dhe Voskopoja – dy pole të së njëjtës bukuri.

Dhe këtu lind një tjetër ide interesante. Korça dhe Voskopoja janë aq pranë, sa mund të mos jenë konkurrente në kuptimin klasik. Mund të bëhen dy pika të së njëjtës hartë turistike. Korça – qyteti elegant, urban, kulturor, me bulevardet, traditat, gastronominë dhe jetën e saj. Voskopoja – qyteti malor i gurit, i pyjeve, i kishave, i historisë dhe i qetësisë. Njëra mund të të japë qytetin. Tjetra malin. Njëra kulturën urbane. Tjetra qytetërimin e skalitur në gur. Dhe të dyja bashkë mund të krijojnë një nga destinacionet më të fuqishme turistike të Shqipërisë juglindore. Mjafton të shkosh. Ndoshta kjo është gjëja më e bukur për Voskopojën. Nuk ka nevojë të të bindë. Mjafton të shkosh. Të ecësh pak në rrugët e saj. Të dëgjosh heshtjen. Të shohësh pishat. Të pish ujë nga burimet. Të ulesh për një gatim tradicional. Të hysh në një kishë dhe të shohësh afresket. Të prekësh një mur guri. Dhe papritur kupton se disa vende nuk janë thjesht destinacione turistike. Janë përvoja. Një mrekulli e natyrës e ndërthurur me dorën e njeriut. Një qytetërim i vjetër që ende merr frymë. Një vend ku paqja duket sikur nuk është vetëm rreth teje, por hyn brenda teje. Dhe ndoshta pikërisht këtu qëndron e ardhmja e saj: jo të bëhet një tjetër qytet, por të bëhet modeli se si një qytet mund të rritet pa harruar se nga ka ardhur. Voskopoja mund të jetë qyteti i së ardhmes. Por vetëm nëse e ndërton të ardhmen mbi gurët e së kaluarës.