Nga Kapshtica drejt Athosit: vizitë fetare, çështje Himare apo një takim që nuk është bërë publik?

Matilda Kurti

Një nga qendrat më të rëndësishme të Ortodoksisë, ku gratë nuk lejohen të hyjnë dhe ku ruhen mijëra ikona, dorëshkrime e qindra mijëra dokumenta.

Edi Rama nuk zgjodhi një hotel në Greqi për të kaluar natën. Kryeministri shqiptar qëndroi në Manastirin e Madh dhe të Shenjtë të Vatopedit, në zemër të Malit të Shenjtë Athos – një territor që prej më shumë se një mijëvjeçari funksionon sipas rregullave të veta dhe ku gratë dhe fëmijët nuk lejohen të hyjnë. Por çfarë është në të vërtetë ky vend? Dhe pse Vatopedi konsiderohet një prej manastireve më të rëndësishme të gjithë Athosit?

NJË MANASTIR QË DATON NË MESJETË

Vatopedi ndodhet në gadishullin e Athosit dhe mban vendin e dytë në hierarkinë e 20 manastireve të Malit të Shenjtë, pas Lavrës së Madhe. Ky pozicion nuk është i kohëve të fundit: manastiri e ka mbajtur vendin e dytë që prej vitit 1362. Historia e tij lidhet me fundin e shekullit X dhe fillimin e shekullit XI.

Dokumentet e hershme dëshmojnë ekzistencën e tij që në fundin e shekullit X, ndërsa në vitin 1010 ai përmendet ndër tre manastiret më të mëdha të Athosit. Pra, Rama nuk kaloi natën thjesht në një manastir grek. Ai qëndroi në një institucion që ka kaluar nëpër Perandorinë Bizantine, periudhën osmane dhe shekuj të tërë të historisë ballkanike.

MURET QË RUAJNË 350 MIJË DOKUMENTE

Ndoshta këtu fillon pjesa më e habitshme. Vatopedi ruan rreth 3.500 ikona, 2.200 dorëshkrime, 350.000 dokumente dhe 40.000 botime të vjetra, krahas veprave të artit, objekteve të argjendarisë dhe relikeve me vlerë të jashtëzakonshme kulturore e historike. Arkivi nuk është thjesht një koleksion fetar. Dokumentet përfshijnë materiale bizantine, patriarkale, perandorake, osmane, greke, sllave, rumune dhe turke. Në të gjenden edhe dokumente që lidhen me perandorë, patriarkë, zyrtarë shtetërorë dhe marrëdhëniet e manastirit me institucione të ndryshme. Një bibliotekë që në fakt është edhe një arkiv i historisë së Ballkanit.

NJË KISHË QË RUAN 9 SHEKUJ ART

Në qendër të Vatopedit ndodhet Katholikoni, kisha kushtuar Lajmërimit të Hyjlindëses Mari. Ajo është ndërtuar në shekullin X dhe konsiderohet shembulli më i vjetër i njohur i tipit të kishës athonite. Është gjithashtu e vetmja kishë në Athos me mozaikë bizantinë në muret e saj. Afresket kryesore lidhen me vitin 1312. Por ajo që e bën veçanërisht të rrallë është se kompleksi ruan gjurmë të zhvillimit të artit athonit për nëntë shekuj, nga shekulli XII deri në shekullin XIX.Kjo shpjegon edhe reagimin e Ramës, i cili gjatë vizitës shprehu admirimin për arkitekturën dhe pikturat e manastirit.

DHE PSE GRATË NUK MUND TË HYJNË?Këtu qëndron një prej veçorive më të pazakonta të këtij vendi.

Mali i Shenjtë Athos është një komunitet monastik mashkullor dhe hyrja e grave është e ndaluar sipas rregullit tradicional të njohur si “avaton”.UNESCO e përshkruan Athosin si një qendër shpirtërore ortodokse që prej shekullit X dhe thekson se territori është i ndaluar për gratë dhe fëmijët. Në rreth 20 manastiret e tij jetojnë sot rreth 1.400 murgj.Kjo do të thotë se Rama hyri në një territor ku një pjesë e madhe e vizitorëve potencialë nuk mund të hyjnë fare.

VATOPEDI NUK ËSHTË VETËM FETAR

Rëndësia e tij shkon përtej besimit. Për shekuj me radhë Vatopedi ka pasur lidhje me figura të rëndësishme të botës bizantine dhe ortodokse. Në vitin 1197, për shembull, aty u takuan Stefan Nemanja, i cili ishte bërë murg me emrin Simeon, dhe djali i tij Savva, i cili ishte murg në Vatopedi.

Manastiri pati gjithashtu lidhje të fuqishme me principatat rumune dhe ruan një arkiv të madh dokumentesh rumune, që përfshin materiale nga shekujt XV–XIX. Kështu, pas mureve të Vatopedit nuk ndodhet vetëm një histori fetare.

Aty ruhen gjurmë të historisë politike, kulturore dhe shoqërore të një pjese të madhe të Ballkanit.

DHE KËTU VIZITA E RAMËS BËHET EDHE MË KURIOZE

Edi Rama mbërriti në Athos, u takua me Guvernatorin Civil të Malit të Shenjtë, vizitoi Vatopedin dhe nuk u largua atë mbrëmje. Ai qëndroi aty gjatë natës. Një vizitë e pazakontë në një vend të pazakontë. Një territor me status të veçantë, një histori mbi një mijëvjeçare, një arkiv me qindra mijëra dokumente dhe një traditë monastike që ruhet ende sipas rregullave të saj. Dhe mbi të gjitha, një vend ku hyrja e grave është e ndaluar.

Ndoshta kjo është arsyeja pse një vizitë e tillë nuk mund të shihet thjesht si një ndalesë turistike.

• Çfarë e çoi Edi Ramën pikërisht në Vatopedi?Pse zgjodhi të qëndronte natën në manastir?
• Çfarë u diskutua gjatë takimit me autoritetet e Athosit?
• Dhe, nëse vizita ishte thjesht shpirtërore dhe kulturore, pse u zhvillua pikërisht tani dhe në këtë formë?

Pyetjet mbeten. Por një gjë është e sigurt: Rama nuk fjeti thjesht në një manastir. Ai kaloi natën në një prej vendeve më të veçanta, më të mbyllura dhe historikisht më të pasura të Ballkanit.