Nga Republika e 1916-s te Peleshi dhe Eli FaraKorça ka pasur gjithmonë një raport të veçantë me historinë politike, kulturore dhe publike të Shqipërisë. Dhe pikërisht për këtë arsye, dy zhvillime të ditëve të fundit të bëjnë të ndalesh. Nga njëra anë, prej ditësh qarkullon në media debati nëse Niko Peleshi do të vazhdojë të jetë në krye të Kuvendit. Më 24 shtator, Sali Berisha deklaroi publikisht se kishte marrë vesh për një zëvendësim të Peleshit. Peleshi iu përgjigj në sallën e Kuvendit, ndërsa më 2 tetor ai vijonte zyrtarisht të ishte Kryetar i Kuvendit dhe priti në këtë detyrë ambasadorin e ri amerikan Eric Wendt.

Nga ana tjetër, një tjetër figurë e njohur korçare, këngëtarja Eli Fara, është bërë ditët e fundit qendër e një historie tronditëse pas publikimit në rrjet të videove intime. Fara ka deklaruar se jeta e saj private u kthye në spektakël dhe se çështjen ia ka lënë drejtësisë.

Dy histori krejt të ndryshme. Njëra politike. Tjetra personale. Por të dyja lidhen me njerëz që kanë një gjë të përbashkët: vijnë nga Korça. Dhe këtu lind pyetja: A është thjesht rastësi që emra të njohur korçarë janë në qendër të zhvillimeve të forta publike njëri pas tjetrit? Apo Korça vazhdon të ketë një peshë të veçantë në jetën politike dhe publike shqiptare?

Korça nuk është një qytet i zakonshëm në historinë e Shqipërisë. Në vitet 1916–1917, nën administrimin ushtarak francez, u krijua Republika Shqiptare e Korçës, një administrim autonom shqiptar që u bë një nga episodet më të veçanta të historisë së shtetit shqiptar. Në qendër të këtij zhvillimi ishte Themistokli Gërmenji.

Korça prodhoi figura që shkuan shumë përtej kufijve të qytetit. Fan Noli, edhe pse nuk ka lindur në qytetin e Korçës, kishte lidhje të forta me hapësirën kulturore e patriotike të juglindjes shqiptare dhe u bë kryeministër i Shqipërisë në vitin 1924. Enver Hoxha ishte gjirokastrit, por një pjesë e formimit të tij të hershëm lidhet me Liceun e Korçës.

Pandeli Evangjeli, një tjetër figurë e madhe e historisë politike shqiptare, ishte nga Korça dhe mbajti poste të larta shtetërore, përfshirë atë të kryeministrit dhe të drejtimit të parlamentit.

Dhe sot, në majën e institucionit ligjvënës shqiptar, është një tjetër korçar: Niko Peleshi. Ai ka lindur në Korçë, ka drejtuar Bashkinë e qytetit, ka qenë prefekt i qarkut, zëvendëskryeministër, ministër dhe që prej shtatorit 2025 është Kryetar i Kuvendit.

Ndërsa në një tjetër fushë, atë të artit dhe muzikës, Eli Fara është një nga emrat më të njohur të dalë nga Korça. Prandaj pyetja nuk është nëse Korça ka histori. Këtë e dëshmon historia.

• Pyetja është tjetër: Pse emrat e saj vazhdojnë të prodhojnë kaq shumë vëmendje, përplasje dhe debat në skenën shqiptare?
• A është thjesht rastësi?
• A është çmimi që paguan një qytet që historikisht ka nxjerrë njerëz në politikë, kulturë dhe administrim?
• Apo kemi hyrë në një periudhë ku çdo figurë publike me origjinë nga Korça po shihet nën një lupë shumë më të fortë?
• Dhe mbi të gjitha: A është kaq e lehtë të largosh një korçar nga qendra e vëmendjes, e pushtetit apo e influencës?

Historia e Korçës tregon se ky qytet ka ditur të prodhojë figura që nuk janë kufizuar vetëm te qyteti i tyre. Ndoshta kjo është arsyeja pse, sa herë një emër korçar hyn në qendër të debatit kombëtar, pyetja nuk është vetëm çfarë po i ndodh individit. Pyetja bëhet edhe: çfarë po ndodh me Korçën?