“Si do ta lexonte sot Zelensky vendimin e Hagës, kur Ukraina kërkon armë me rreze të gjatë për të goditur territorin rus, ndërsa UÇK-ja luftoi brenda territorit të Kosovës?”

Kjo është pyetja e ngritur së fundmi nga ish-deputeti i Partisë Socialiste, Denis Deliu, në një intervistë që vjen në një moment veçanërisht të ndjeshëm, pas vendimit të Dhomave të Specializuara të Kosovës në Hagë ndaj katër ish-drejtuesve të UÇK-së. Më 16 shtator, Gjykata shpalli fajtorë Hashim Thaçin, Kadri Veselin, Rexhep Selimin dhe Jakup Krasniqin për krime lufte dhe vendosi dënime që në total arrijnë në 81 vite burgim.

Pyetja që hap një debat më të gjerë. Në pamje të parë, Ukraina dhe Kosova janë dy konflikte me histori, aktorë dhe kontekste juridike të ndryshme.

Ukraina është një shtet sovran që prej vitit 2022 përballet me pushtimin rus, ndërsa lufta e Kosovës e viteve 1998–1999 ishte një konflikt i armatosur në territorin e Kosovës, në fundin e periudhës së shpërbërjes së Jugosllavisë.

Por pyetja e Deliut nuk është domosdoshmërisht një përpjekje për t’i barazuar këto dy konflikte. Ajo prek një çështje më të gjerë: a zbatohen të njëjtat parime kur vlerësohet përdorimi i forcës ushtarake, objektivat ushtarake dhe mënyra e zhvillimit të një lufte, pavarësisht se cili është shteti apo aktori që i përdor ato? Kjo është veçanërisht interesante në rastin e Ukrainës.

Kievi kërkon prej kohësh kapacitete më të mëdha për të goditur objektiva ushtarake ruse në distancë, ndërsa diskutimi ndërkombëtar është përqendruar te kufijtë e përdorimit të këtyre armëve, objektivat dhe rreziku i përshkallëzimit të konfliktit.

Prandaj pyetja e Deliut mund të lexohet si një thirrje për të diskutuar standardet me të cilat historia dhe drejtësia ndërkombëtare gjykojnë aktorët e luftës. Ajo nuk jep vetvetiu një përgjigje juridike dhe as nuk provon se dy konfliktet janë të njëjta.

Por vendos përballë njëri-tjetrit dy raste që mund të shërbejnë për të diskutuar se si interpretohen lufta, vetëmbrojtja, objektivat ushtarake dhe përgjegjësia individuale.

Por kush është Denis Deliu? Pyetja merr një tjetër peshë kur merret parasysh profili i personit që e ka ngritur. Denis Deliu nuk vjen nga një profil thjesht politik. Ai ka formim dhe përvojë të gjatë ushtarake. Në një intervistë të vitit 2021, ai ka treguar se pas përfundimit të Universitetit Ushtarak “Skënderbej”, ku përfundoi studimet për oficer dhe ekonomi, vijoi karrierën në Forcat Speciale të Ushtrisë Shqiptare.

Deliu ka shërbyer në Batalionin e Forcave Speciale dhe ka marrë pjesë në misionin “Eagle 4” në Kandahar, Afganistan. Burime mediatike e kanë identifikuar si ish-oficer të Forcave Speciale dhe kanë raportuar për dy misione të tij në Afganistan.

Kjo përvojë është e rëndësishme për të kuptuar mënyrën se si ai e sheh luftën: jo vetëm nga këndvështrimi politik, por edhe nga perspektiva e një ish-ushtaraku që ka qenë pjesë e një operacioni ndërkombëtar në një zonë konflikti.

Nga Forcat Speciale në politikëPas karrierës ushtarake, Deliu hyri në politikë dhe u zgjodh deputet i Partisë Socialiste në legjislaturën 2021–2025. Ai ishte pjesë e grupit parlamentar socialist dhe gjatë kësaj periudhe u përfshi në diskutime publike mbi çështjet e sigurisë, mbrojtjes dhe zhvillimet ndërkombëtare. Lista e kandidatëve të PS-së për zgjedhjet e 2021 e rendiste Deliun në qarkun e Durrësit.Eksperienca e tij është shfaqur edhe në diskutimet për luftën në Ukrainë. Në shkurt 2023, gjatë një vizite në Ukrainë si pjesë e delegacionit shqiptar, Deliu raportoi nga terreni mbi situatën e luftës, duke e përshkruar atë si më të rëndë nga sa paraqitej në disa raportime mediatike.

Ai ka folur gjithashtu publikisht për armët, raketat, NATO-n dhe zhvillimet e sigurisë që lidhen me luftën në Ukrainë.

Kështu, profili i Deliut bashkon tre dimensione: ushtarakun, përvojën në misione ndërkombëtare dhe politikanin.

Dhe pikërisht për këtë arsye, pyetja e tij pas vendimit të Hagës meriton të dëgjohet si pjesë e një debati më të gjerë: ku fillon dhe ku mbaron standardi i njëjtë për luftën, vetëmbrojtjen dhe përgjegjësinë e atyre që marrin vendime në kushte konflikti?

Pyetja mbetet e hapur. Por është një nga ato pyetje që historia, politika dhe e drejta ndërkombëtare nuk mund t’i shmangin lehtë.