Komedia e zezë e një Shqipërie ku krimi bëhet profesion, ndërsa drejtësia kërkon rrethana lehtësuese.

Në Shqipëri, duket se edhe korrupsioni ka filluar të mësojë të lexojë ligjin. Dhe kur ligji thotë se disa rrethana mund ta zbusin masën e një dënimi, pyetja shqiptare nuk është më vetëm:“Sa vodhe? ”Por:“A ke ndonjë rretha në lehtësuese? ”Sepse 750 mijë euro nuk janë më thjesht 750 mijë euro. Janë pensione. Janë paga. Janë ndihma sociale. Janë taksa të shqiptarëve. Janë para të një shteti që u kërkon qytetarëve të paguajnë deri në qindarkën e fundit. Dhe pikërisht këtu fillon tragjikomedia. Në rastin e Postës së Durrësit, ku drejtoresha dhe dy punonjëse akuzohen për përvetësimin e një shume që raportohet rreth 750 mijë euro, kemi përballë jo një histori të vogël abuzimi, por një fotografi të frikshme të përmasave që mund të marrë krimi ekonomik brenda institucioneve.Tre gra. Një institucion publik. Qindra mijëra euro. Dhe një pyetje që është shumë më e madhe se vetë dosja: Sa para publike duhet të zhduken që shteti të kuptojë se nuk ka të bëjë më me “abuzim”, por me një sistem? Sepse 750 mijë euro nuk humbasin nga një sirtar. Nuk i merr era. Nuk bien nga xhepi. Për një shumë të tillë duhen mekanizma, dokumente, kontrolle, heshtje, neglizhencë dhe një administratë që, në një moment të caktuar, nuk ka parë atë që duhej të shihte. Dhe këtu Shqipëria prodhon komedinë e saj më të zezë. Nëse një qytetar nuk paguan një detyrim, shteti e gjen. Nëse një pensionist vonohet me një dokument, shteti e gjen. Nëse një biznes nuk deklaron një faturë, sistemi e gjen.

Gjithmonë ka një zgjidhje për tja dalë pa dënim. Vidh sa të duhen dhe paraqit testin e shtatzënisë.

Por kur nga një institucion publik zhduken qindra mijëra euro, papritur fillon loja e pyetjeve: Kush firmosi? Kush kontrolloi? Kush nuk kontrolloi? Kush nuk pa? Kush pa dhe heshti? Dhe në fund, kush do ta paguajë? Pensionisti, sigurisht, nuk ka pse ta pyesë. Ai e di. Ai e paguan gjithmonë.—

Dhe tani imagjinoni absurditetin shqiptar. Nëse një e dyshuar për një krim të rëndë ekonomik del përpara drejtësisë dhe deklaron:“Jam shtatzënë”,shoqëria nuk duhet të bërtasë kundër nënës. Duhet të pyesë: Po 750 mijë eurot, çfarë statusi kanë? Sepse fëmija duhet mbrojtur. Por paratë publike gjithashtu duhet mbrojtur. Fëmija nuk mund të jetë përgjegjës për veprimet e nënës. Por shteti nuk mund të bëjë sikur nuk ka ndodhur asgjë vetëm sepse në dosje ka një rrethanë njerëzore. Dhe këtu lind satira e hidhur: Në Shqipëri, ndoshta duhet të fillojmë t’u mësojmë drejtorëve të rinj jo vetëm ligjin e prokurimeve, por edhe ligjin e rrethanave lehtësuese. Mos u shqetëso për 750 mijë eurot. Mjafton të kesh një avokat të mirë. Një rrethanë familjare. Një arsye shëndetësore. Një histori bindëse. Dhe, nëse ke fat, sistemi mund të harrojë për pak kohë pyetjen kryesore: Ku shkuan paratë?—

Kjo nuk është shaka për shtatzëninë. Është shaka për një shtet që rrezikon të duket më i shqetësuar për rrethanën e autorit sesa për pasojën e krimit. Sepse pas 750 mijë eurove nuk qëndrojnë vetëm shifra. Qëndrojnë njerëz.

Qëndron një pensionist që numëron lekët. Qëndron një familje që pret ndihmën ekonomike. Qëndron një prind që nuk di si do ta mbyllë muajin. Qëndron një qytetar që paguan taksat dhe pret që shteti t’i ruajë paratë.

Dhe ndërkohë, në zyrat ku duhej të ruheshin paratë publike, mund të lindë një tjetër lloj Shqipërie: Shqipëria e dosjeve. Dosje për tenderë. Dosje për koncesione. Dosje për fonde. Dosje për korrupsion. Dosje që hapen pasi paratë janë zhdukur. Dhe gjithmonë i njëjti refren:“Po hetohet.”—Krimi nuk është më i vogël se Shqipëria. Kjo është pjesa që nuk është më për të qeshur. Sepse kur flasim për qindra mijëra euro të përvetësuara në një institucion publik, nuk flasim më për “një punonjëse të korruptuar”. Flasim për një kulturë të mundshme kriminale brenda shtetit. Nëse një drejtor mund të prekë miliona pa u ndalur në kohë nga kontrollet, atëherë pyetja nuk është vetëm: “Kush vodhi?”Pyetja është:“ Kush e la të vidhte?” Sepse një sistem që zbulon vjedhjen vetëm pasi ajo arrin në qindra mijëra euro nuk është thjesht viktimë e hajdutit. Është edhe viktimë e paaftësisë, neglizhencës ose bashkëpunimit të atyre që duhej ta ndalonin. Dhe kjo është tragjedia. Ne jemi mësuar aq shumë me milionat e zhdukura, sa një shifër si 750 mijë euro rrezikon të na duket thjesht një tjetër lajm. Një tjetër dosje. Një tjetër arrestim. Një tjetër konferencë policie. Një tjetër titull. Pastaj harrohet. Por 750 mijë euro nuk harrohen. Ato kthehen në mungesë fondesh. Në shërbime që nuk bëhen.Në njerëz që presin. Në pensionistë që vuajnë. Në qytetarë që paguajnë. Dhe mbi të gjitha, në një bindje gjithnjë e më të rrezikshme:“Në këtë vend, nëse ke pushtet, gjithmonë do të gjesh një mënyrë për të shpëtuar.”Kjo është ajo që duhet të na trembë. Jo vetëm vjedhja. Por normalizimi i vjedhjes. Sepse një shoqëri nuk rrënohet vetëm kur vidhen 750 mijë euro. Rrënohet kur njerëzit pushojnë së habituri që dikush mund të vjedhë 750 mijë euro. Dhe atëherë komedia mbaron. Mbetet tragjedia. Sepse paratë mund të rikthehen. Besimi i një qytetari te shteti është shumë më i vështirë për t’u kthyer. Dhe pyetja që duhet të mbetet pas gjithë kësaj nuk është nëse dikush është shtatzënë, nënë, drejtor apo punonjës. Është shumë më e thjeshtë: Kush mori 750 mijë eurot? Kush e lejoi? Ku janë paratë?Dhe a do të ketë më në fund një ligj që është më i fortë se lidhjet, pushteti dhe justifikimet?