Matilda Kurti

Kur pakënaqësia qytetare del në rrugë, qeveria nuk mund të përgjigjet vetëm me mbrojtjen e pushtetit. Duhet të përballet me shkaqet që e ushqyen atë. Dhe Edi Rama duket se po e zhvendos betejën edhe brenda administratës së tij.

Protestat që kanë përfshirë Tiranën dhe qytete të tjera nuk mund të shihen thjesht si një përplasje mes qeverisë dhe kundërshtarëve të saj. Pas tyre qëndrojnë pakënaqësi të akumuluara për arsimin, korrupsionin e pretenduar, mundësitë e kufizuara për të rinjtë dhe shqetësimet për mënyrën se si administrohen interesat publike. Raportimet ndërkombëtare kanë evidentuar se lëvizja studentore u zgjerua përtej kauzës fillestare, duke u kthyer në një sfidë më të gjerë ndaj qeverisjes.

Në këtë klimë, Edi Rama përballet me një problem që nuk zgjidhet vetëm duke kundërshtuar kërkesat për dorëheqje. Sepse edhe kur një qeveri ka dalë nga zgjedhjet, ajo nuk përjashtohet nga detyrimi për të dëgjuar qytetarët, për të korrigjuar gabimet dhe për të mbajtur përgjegjësi për mënyrën se si funksionojnë institucionet.

Kur administrata bëhet pjesë e problemit

Sipas raportimeve të 22 tetorit, Rama u ka kërkuar ministrave të nisin procesin e largimit të drejtuesve të institucioneve që kanë krijuar pakënaqësi publike, duke përfshirë edhe persona me lidhje politike. Kjo nismë vjen pas kritikave të tij të përsëritura për vonesat administrative dhe mosrespektimin e afateve në shërbimet ndaj qytetarëve. Nëse kjo nismë zbatohet realisht dhe pa përjashtime, ajo mund të shënojë një përpjekje për të goditur një nga problemet më të ndjeshme të qeverisjes: hendekun mes asaj që premton politika dhe asaj që përjeton qytetari në kontaktin e përditshëm me shtetin.

Sepse një qytetar nuk e gjykon qeverinë vetëm nga fjalimet e kryeministrit. Ai e gjykon kur troket në një zyrë dhe nuk merr përgjigje, kur përballet me burokraci, kur kërkon një shërbim që i takon me ligj dhe kur sheh se përgjegjësia duket se humbet nga një zyrë te tjetra.

Pikërisht këtu nis konsumimi i besimit publik. Dhe pikërisht këtu duhet të nisë korrigjimi. Nuk mjafton të ndryshosh emrat. Duhet të ndryshosh mënyrën si funksionon shteti. Largimi i një drejtuesi mund të jetë një vendim i nevojshëm, por nuk është vetvetiu reformë. Nëse pas tij mbeten të njëjtat praktika, e njëjta mungesë llogaridhënieje dhe të njëjtat pengesa për qytetarët, problemi thjesht ndërron emër.

Prandaj, sfida e Ramës është më e madhe se një valë shkarkimesh.

Ai duhet të tregojë se përgjegjësia nuk ndalet te zyrtari që është bërë objekt pakënaqësie, por shtrihet te çdo hallkë që ka lejuar mosfunksionimin e institucionit.

Dhe kjo duhet të bëhet me kritere të qarta, verifikime dhe procedura ligjore, jo me gjykime të çastit apo me sondazhe të opinionit publik si zëvendësim të provave. Pakënaqësia e qytetarëve është një sinjal që duhet marrë seriozisht; përgjegjësia individuale, ndërkaq, duhet të përcaktohet mbi fakte.

Administrata nuk mund të jetë as strehë për të papërgjegjshmit, as instrument për të ndëshkuar arbitrarisht njerëzit. Ajo duhet të jetë shërbim publik, ku detyra dhe ligji peshojnë më shumë se çdo lidhje politike.

Protesta është alarmi. Përgjigjja duhet të jetë ndryshimi.

Dhuna, sulmet ndaj institucioneve dhe dëmtimi i pronës nuk mund të justifikohen nga pakënaqësia. Por as dhuna nuk mund të përdoret si arsye për të mos dëgjuar kërkesat legjitime të qytetarëve. E drejta për protestë dhe detyrimi për të ruajtur rendin duhet të qëndrojnë bashkë. Në këtë pikë, përgjegjësia politike e kryeministrit bëhet e pashmangshme.

Nuk mjafton të deklarosh se nuk tërhiqesh përballë presionit. Duhet të tregosh se e ke kuptuar mesazhin që vjen nga rruga dhe se je i gatshëm të ndërhysh aty ku shteti nuk u është përgjigjur pritshmërive të njerëzve.

Rama mund ta shndërrojë këtë moment në një proces korrigjimi të administratës. Por këtë nuk do ta vendosin deklaratat, as numri i drejtuesve të larguar. Do ta tregojnë shërbimet më të mira, transparenca, përgjegjësia për abuzimet e provuara dhe ndryshimet që qytetarët do të ndiejnë në jetën e tyre.

Prova e vërtetë e pushtetit

Një qeveri nuk tregohet e fortë vetëm kur refuzon të dorëhiqet. Ajo tregon forcë kur pranon të korrigjojë veten, kur nuk mbron të papërgjegjshmit dhe kur nuk e ngatërron besnikërinë politike me të drejtën për të mbajtur një post publik.

Nëse Edi Rama synon të rikthejë besimin e cenuar, beteja duhet të shkojë përtej reagimit ndaj protestave. Ajo duhet të prekë mënyrën si funksionon administrata, si trajtohen qytetarët dhe si mbahen përgjegjës ata që nuk përmbushin detyrimet e tyre.

Sepse pushteti nuk humbet besimin vetëm kur qytetarët dalin në rrugë. Ai e humbet atë sa herë që qytetari troket në derën e shtetit dhe nuk gjen përgjigjen që meriton.

Dhe nëse kjo krizë do të prodhojë një ndryshim të vërtetë, kjo do të varet jo nga fakti nëse Rama do të qëndrojë apo do të largohet, por nga fakti nëse institucionet do të bëhen më të përgjegjshme, më të drejta dhe më pranë njerëzve.