Kur shteti kujtohet për autoritetin vetëm pasi kamerat filmojnë autokolonën

Atëherë, ja versioni më i fortë, me hyrje më të mprehtë dhe me dy pyetjet kyçe të vendosura si boshti i editorialit:

Tetë makina, një ushtri private dhe shteti që u kujtua pas kamerave

Tetë automjete. Të paktën 10–15 persona. Armë. Veshje kamuflazhi. Një autokolonë që hyn në një resort në Vlorë, në një zonë turistike, sikur po hyn në një territor që duhet marrë nën kontroll.

Në raportimet e para u fol edhe për rreth 40 persona. Pamjet e mëvonshme e reduktuan numrin, por jo absurditetin e skenës: një grup i armatosur, disa automjete dhe një konflikt pronësie që nuk dukej më si një debat mes biznesmenësh, por si një demonstrim force.

Nëse kjo është Shqipëria e investimeve strategjike, atëherë duhet të pyesim se çfarë është bërë “strategjike”: investimi apo fuqia e investitorit?

Ngjarja në “Regina Palm” të Vasil Bedinajt nuk është më vetëm një çështje për Policinë dhe Prokurorinë.

Policia thotë se Luan Muça dhe personat që e shoqëronin dyshohet se i kërkuan Bedinajt 5 milionë euro dhe e kërcënuan të largohej nga Shqipëria brenda 48 orësh. Mbrojtja e Muçës e mohon këtë version dhe thotë se ai kishte shkuar për të sqaruar një konflikt mbi dokumentacionin e një investimi.

Drejtësia do të përcaktojë të vërtetën e konfliktit.

Por pamjet kanë ngritur një tjetër problem: kush e kontrollon territorin shqiptar kur përballë një konflikti privat shfaqet një grup i armatosur që lëviz në formacion me tetë makina?

Pastaj erdhi reagimi i Edi Ramës.Kryeministri deklaroi se prona në qendër të konfliktit do të shpronësohet për interes publik dhe do të kthehet në park me ullinj.

Dhe këtu historia merr një kthesë edhe më të pazakontë. Sepse shteti, pasi përballet me një ngjarje që e ekspozon publikisht dobësinë e autoritetit të tij, del dhe thotë: pronën do ta marrë shteti.

Por një pyetje nuk mund të shmanget: Nëse prona duhej të ishte në interes publik, pse ky interes publik u shfaq pikërisht tani?

Dhe një tjetër: A është shpronësimi një vendim normal i shtetit, apo po përdoret si mënyrë për të rikthyer autoritetin pasi ai autoritet u duk se mungoi në momentin kritik?

Sepse shteti ka të drejtë të shpronësojë kur ligji dhe interesi publik e kërkojnë. Por shteti nuk duhet të shpronësojë sepse u turpërua.

Pyetja e parë: A është shteti vërtet më i fortë se “investitori strategjik”?

Nëse një biznesmen mund të lëvizë me një grup të madh personash të armatosur, me automjete luksoze dhe me struktura private sigurie, atëherë shteti duhet të shpjegojë se ku fillon dhe ku mbaron fuqia private. Siguria private është e ligjshme brenda kufijve të saj. Por shteti ka një detyrë që nuk mund ta delegojë: monopolin e ligjshëm të forcës. Nuk mund të ketë një Shqipëri ku qytetari ka Policinë e Shtetit, ndërsa i fuqishmi ka Policinë e Shtetit plus një strukturë private të armatosur.

Sepse atëherë kemi dy sisteme sigurie. Një për qytetarin. Një për të fuqishmin. Dhe nëse “investitori strategjik” fillon të duket më shumë si një aktor me kapacitet territorial sesa si një investitor ekonomik, atëherë fjala “strategjik” duhet të na shqetësojë.

Pyetja e dytë: A mund të shpronësohet një pronë sepse shteti dështoi ta kontrollojë situatën?

Kjo është edhe më serioze. Nëse shteti vendos se prona duhet të bëhet publike, le ta bëjë sipas ligjit.

Por duhet të përgjigjet:

• Cili është interesi publik?
• Pse pikërisht kjo pronë?
• Pse tani?
• Sa do të kushtojë shpronësimi?
• Kush do të kompensohet?
• A do të ishte marrë i njëjti vendim nëse në atë resort nuk do të kishte ndodhur ajo skenë me persona të armatosur dhe tetë automjete?

Nëse përgjigjja është po, atëherë qeveria duhet ta shpjegojë. Nëse përgjigjja është jo, atëherë kemi një precedent shqetësues. Sepse nuk mund të krijohet një shtet ku pronën e merr ligji kur ka interes publik dhe e merr politika kur ka turp publik.

Nga “investitori strategjik” te “shteti strategjik”

Ironia është se Shqipëria ka vite që përpiqet të tërheqë investitorë të mëdhenj duke u ofruar atyre status strategjik. Por një investim është strategjik vetëm nëse forcon ekonominë.

Jo nëse forcon individin deri në pikën që shteti duhet t’i kujtojë atij se ekziston.

• Një investitor mund të ketë kapital.
• Mund të ketë kompani.
• Mund të ketë sigurim.
• Mund të ketë avokatë.
• Mund të ketë prona.
• Por nuk mund të ketë një shtet brenda shtetit.
• Dhe kjo është pikërisht ajo që duhet të sqarojë rasti i Vlorës.
• Sepse problemi nuk është nëse një biznesmen është i pasur.
• Problemi nuk është as nëse ka truproja.

Problemi është çfarë ndodh kur fuqia ekonomike, prona, siguria private dhe demonstrimi i forcës fillojnë të shfaqen së bashku në të njëjtin territor.

Aty shteti duhet të jetë më i dukshëm se çdo autokolonë. Dhe ndoshta kjo është fotografia më e saktë e Shqipërisë së sotme:

• Tetë makina hyjnë në një resort.
• Dhjetëra persona shfaqen të armatosur.
• Një automjet nuk ndalon dhe përplaset me barrierat.
• Një tjetër digjet.
• Disa arrestohen, të tjerë shpallen në kërkim.

Dhe pas gjithë kësaj, kryeministri thotë: Pronën do ta bëjmë shtetërore. Por shteti nuk duhet të dëshmojë forcën duke marrë pronën.

Duhet ta kishte dëshmuar forcën përpara se një ushtri private të kishte mundësi të parakalonte në territorin shqiptar.

Kush e ka shtetin?

• Nëse përgjigjja është shteti shqiptar, atëherë asnjë investitor strategjik nuk duhet të ketë nevojë për ushtri private.
• Nëse përgjigjja nuk është kaq e qartë, atëherë problemi i Vlorës është shumë më i madh se një konflikt për një pronë.

Është një konflikt mes shtetit dhe idesë se disa njerëz mund të jenë aq të fuqishëm sa ligji të vijë pas tyre.