MATILDA KURTI | ARGUMENTI NEWS

Çështja e shpalljes së një “Shteti Sovran të Urdhrit Bektashi” nuk është thjesht një debat fetar. Ajo prek themelet e Kushtetutës shqiptare, parimet e së drejtës ndërkombëtare dhe perceptimin e Shqipërisë si shtet unitar e laik. Nuk mjafton të thuhet se bektashinjtë janë 4.8% e popullsisë sipas Censit 2023. Pyetja është: a mund të krijohet një entitet sovran fetar brenda territorit të një shteti kushtetues laik?

Shqipëria përballet me një dilemë të pazakontë:

A mund të krijohet një entitet sovran fetar brenda territorit të saj, pa cenuar parimet kushtetuese dhe pa diskriminuar shumicën e qytetarëve? Ky nuk është thjesht një debat fetar, por një sfidë kushtetuese dhe ndërkombëtare.

Një dilemë kushtetuese

• Neni 1: Shqipëria është shtet unitar dhe i pandashëm.
• – Neni 150: Lejon referendum për çështje me rëndësi të veçantë.
• – Neni 151: Përjashton çështjet e integritetit territorial nga referendumi. – Neni 177: Parashikon procedurën e ndryshimeve kushtetuese. Kjo krijon kontradiktën: nëse “shteti bektashi” shihet si territor, referendumi është i ndaluar; nëse shihet si ndryshim kushtetues, hyn në lojë procedura e nenit 177.

Kuvendi dhe procedura

Një projekt i tillë nuk mund të realizohet me deklaratë politike. Duhet: – Shumicë e cilësuar në Kuvend për ndryshimet kushtetuese. – Procedurë e posaçme që garanton respektimin e parimeve të unitetit dhe neutralitetit fetar.

Dimensioni ndërkombëtar

E drejta ndërkombëtare kërkon territor, popullsi, qeverisje dhe aftësi për marrëdhënie ndërkombëtare. – Argumenti i Vatikanit: Selia e Shenjtë ka status unik, të njohur ndërkombëtarisht. Urdhri Bektashi nuk ka një status të krahasueshëm.

– Analiza e EJIL: Talk!:

Nëse “shteti bektashi” do të ketë sovranitet real mbi një territor që sot është pjesë e Republikës së Shqipërisë, atëherë duhet parë nëse kjo mund të bëhet pa ndryshuar nenet kushtetuese që lidhen me karakterin unitar dhe të pandashëm të shtetit.Edhe analiza juridike e European Journal of International Law arrin në përfundimin se krijimi i tij ka shumë gjasa të kërkojë fillimisht një akt të brendshëm legjislativ, por vlefshmëria e tij do të varet nga Kushtetuta shqiptare.

Statistika dhe perceptimi- 4.8% e popullsisë:

Ky është raporti i bektashinjve sipas Censit 2023. – Trupa elektorale: Nëse do të kishte referendum, voton e gjithë popullsia, jo vetëm komuniteti bektashi. – Neutraliteti fetar: Kushtetuta garanton barazinë e komuniteteve fetare. Nuk mund të krijohet një shtet fetar mbi bazën e përqindjes.

Rreziku i diskriminimit

Nëse 4.8% marrin status shtetëror, ndërkohë që 95% e shqiptarëve të tjerë mbeten pa përfaqësim të ngjashëm, krijohet një precedent i rrezikshëm për pabarazi.

Neni 10 garanton neutralitetin fetar të shtetit. – Barazia e qytetarëve: Kushtetuta dhe Konventa Evropiane për të Drejtat e Njeriut ndalojnë diskriminimin mbi bazë feje. – Përfaqësimi politik: 95% e shqiptarëve do ta përjetonin si cenim të barazisë kushtetuese. Ky është një argument që e bën projektin jo vetëm të papajtueshëm me Kushtetutën, por edhe të rrezikshëm për kohezionin shoqëror.

Pra, nuk është thjesht pyetja: >

“A mund të krijohet një entitet sovran fetar brenda territorit të Shqipërisë?” Por edhe: > “A mund të lejohet që një komunitet i vogël të marrë status shtetëror, duke lënë 95% të qytetarëve të tjerë në pozitë të pabarabartë, në një republikë që Kushtetuta e përcakton si laike dhe të pandashme?”

Ky është thelbi i debatit: një projekt i tillë nuk është vetëm paradoks juridik, por edhe rrezik diskriminimi që bie ndesh me parimet themelore të barazisë dhe neutralitetit fetar.—