Një rrugë e bllokuar, një faturë që e paguan qytetari

Edhe sot, në pikun e sezonit turistik, aksi Tiranë–Elbasan vijon të përballet me trafik të rënduar dhe kolona të gjata automjetesh. Rritja e ndjeshme e lëvizjes së makinave gjatë kësaj periudhe ka sjellë ngadalësim të qarkullimit dhe bllokime të përsëritura në një nga akset kryesore që lidh kryeqytetin me Elbasanin dhe juglindjen e vendit. Por ajo që duket nga jashtë si një radhë makinash është në të vërtetë një problem shumë më i madh. Pas çdo makine të ndaluar ka një qytetar që humbet kohë, harxhon karburant dhe paguan një kosto që askush nuk ia llogarit. Dhe ndërsa trafiku zgjatet për kilometra, pyetja është e pashmangshme: Kush e paguan faturën e kësaj pritjeje?

Koha e qytetarit nuk është pa vlerë

Një orë e kaluar në trafik nuk është thjesht një orë e humbur. Është një orë që mund të ishte kaluar në punë, me familjen, në një aktivitet ekonomik apo në një destinacion turistik. Nëse marrim një skenar ilustrues me 1,500 automjete dhe një orë vonesë mesatare, vetëm koha e humbur e drejtuesve përfaqëson një kosto të konsiderueshme ekonomike. Me një vlerë orientuese prej rreth 512 lekësh për orë pune, 1,500 drejtues që humbin nga një orë në trafik përfaqësojnë rreth: 768 mijë lekë kohë e humbur në vetëm një orë. Kjo shifër nuk përfshin pasagjerët. Nuk përfshin bizneset. Nuk përfshin transportin e mallrave. Nuk përfshin autobusët.Pra, fatura reale është më e madhe.

Nafta digjet, makina nuk lëviz

Në kolonë, motori punon. Makina niset, ndalon, frenon dhe niset përsëri. Nëse një automjet konsumon mesatarisht 0.7 litra karburant shtesë gjatë një ore në trafik, 1,500 automjete do të konsumonin rreth 1,050 litra. Me një çmim orientues prej 190 lekësh për litër, qytetarët do të shpenzonin rreth: 200 mijë lekë karburant shtesë në vetëm një orë. Kjo është para që nuk krijon asnjë vlerë të re. Nuk shkon për një investim. Nuk shkon për një shërbim. Është thjesht karburant i konsumuar për të qëndruar në radhë.

Dhe ajri paguan gjithashtu

Çdo litër karburant i djegur sjell emetime. Në skenarin tonë, 1,050 litra karburant përkthehen në rreth 2.8 tonë CO₂. Por problemi mjedisor nuk mbaron te CO₂. Në trafikun e rënduar rriten edhe emetimet e ndotësve të tjerë dhe ekspozimi i njerëzve ndaj ndotjes së ajrit. Kështu krijohet një paradoks absurd: Automjetet konsumojnë karburant, prodhojnë ndotje, por nuk përparojnë. Pothuajse 1 milion lekë në një orë. Nëse mbledhim vetëm dy komponentë — kohën e humbur dhe karburantin shtesë — në skenarin me 1,500 automjete dhe një orë vonesë: 768 mijë lekë + 199.5 mijë lekë = 967.5 mijë lekë. Pra: Afërsisht 1 milion lekë në një orë trafik. Nëse pritja zgjat dy orë, fatura e këtyre dy komponentëve shkon në rreth: 1.94 milionë lekë. Dhe kjo është vetëm një llogaritje orientuese. Nuk kemi futur në këtë faturë amortizimin e automjeteve, konsumimin e frenave dhe gomave, vonesat e bizneseve, transportin e mallrave, kohën e pasagjerëve, aksidentet apo kostot që lidhen me ndotjen. Pra, fatura reale mund të jetë shumë më e lartë.

Problemi nuk zgjidhet duke numëruar makinat

Sa herë krijohet trafik, qytetarëve u thuhet të kenë durim, të shmangin oraret e pikut apo të ndjekin rrugë alternative. Por kjo nuk është zgjidhje. Nëse një aks kombëtar bllokohet vazhdimisht sa herë rritet fluksi i automjeteve, atëherë problemi duhet parë te kapaciteti, menaxhimi dhe planifikimi i infrastrukturës. Policia mund të menaxhojë trafikun. Mund të vendosë patrulla. Mund të ndërhyjë pas aksidenteve. Por policia nuk mund të krijojë kapacitet të ri rrugor.

Sezoni turistik nuk është surprizë

Këtu qëndron një tjetër pikë e rëndësishme. Sezoni turistik nuk vjen papritur. Çdo vit dihet se gjatë muajve të verës rritet ndjeshëm lëvizja e automjeteve. Dihet se fundjavat sjellin fluks më të madh. Dihet se akset drejt jugut dhe juglindjes ngarkohen. Dihet gjithashtu se një incident i vetëm mund të shkaktojë bllokim zinxhir. Atëherë pyetja është: Pse një problem që përsëritet çdo vit vazhdon të trajtohet si një situatë e papritur?

Qeveria duhet të publikojë faturën

Nuk mjafton të thuhet se “ka trafik”, por duhet të dimë: Sa automjete kalojnë çdo ditë në aksin Tiranë–Elbasan? Sa është koha mesatare e vonesës? Sa orë trafik krijohen gjatë sezonit turistik? Sa karburant shtesë konsumohet? Sa janë emetimet shtesë? Sa aksidente dhe incidente ndikojnë në bllokimin e aksit? Dhe mbi të gjitha:

Sa i kushton ekonomisë shqiptare kjo rrugë e bllokuar?

Sepse nëse shteti investon miliona në infrastrukturë, duhet të masë edhe rezultatin. Një rrugë moderne nuk mund të konsiderohet e suksesshme vetëm sepse ka tunel, asfalt dhe sinjalistikë. Ajo duhet të jetë funksionale kur qytetarët kanë më shumë nevojë për të. Një problem që nuk mund të fshihet pas kolonës. Sot janë makinat që presin. Nesër mund të jenë autobusët. Pasnesër transporti i mallrave. Dhe në një situatë emergjence mund të jetë një ambulancë që ka nevojë të kalojë. Trafiku nuk është vetëm një problem komoditeti. Është çështje ekonomie, sigurie, mjedisi dhe cilësie jete. Prandaj, pyetja nuk është më nëse ka trafik në Tiranë–Elbasan. Këtë e shohim çdo ditë.

Pyetja është: sa do të presim që kjo të konsiderohet normale?

Sepse qytetari nuk paguan vetëm taksat dhe karburantin. Po paguan edhe me kohën e tij. Dhe koha e humbur në një rrugë të bllokuar është një faturë që nuk shfaqet në asnjë dokument buxhetor, por që qytetari e paguan çdo ditë.

Rruga Tiranë–Elbasan nuk ka nevojë vetëm për më shumë makina që kalojnë. Ka nevojë për një zgjidhje që qefria duhet te shohi si emergjence qe ti bëje ato të kalojnë.