Matilda Kurti

Korça dikur nuk priste që historia ta shpallte të parën. E tregonte vetë, duke investuar te dija kur Shqipëria ende përballej me analfabetizmin dhe mungesën e institucioneve arsimore.

Sot, qyteti që i dha vendit Liceun Kombëtar duhet t’i përgjigjet një pyetjeje të pakëndshme: çfarë ka mbetur nga ajo fuqi arsimore që e bëri Korçën një pikë referimi për gjithë Shqipërinë?

Në vitin 1917, kur vendi ishte ende larg konsolidimit të shtetit dhe arsimit kombëtar, Korça hapi Liceun Francez. Në vitin 1921, ai mori emrin Liceu Kombëtar, duke u shndërruar në një nga institucionet më të rëndësishme të arsimit të mesëm të përgjithshëm në vend.

Pas Normales së Elbasanit, që përgatiste mësuesit e ardhshëm, Liceu i Korçës solli një tjetër dimension: arsim të përgjithshëm me orientim evropian, mësimdhënie kryesisht në frëngjisht dhe standarde që e lidhnin formimin shqiptar me kulturën akademike franceze.

Por Korça e kishte dëshmuar shumë më herët ambicien e saj për dije. Akademia e Voskopojës ishte një nga qendrat e rëndësishme të kulturës dhe arsimit në Ballkan.

Liceu Kombëtar ishte vazhdim i një tradite që e shihte arsimin jo si dekor, por si themel të zhvillimit të shoqërisë. Nga bankat e tij dolën figura që ndikuan në historinë shqiptare, mes tyre Enver Hoxha, Dhimitër Shuteriqi, Nonda Bulka dhe Vedat Kokona. Pavarësisht rrugëve të ndryshme që ndoqën, ata mbetën pjesë e historisë së një institucioni që kishte ambicien të formonte njerëz me ndikim përtej qytetit.

Korça gjithmonë e para! Po sot, ku është Korça?

• A është ende një qendër që tërheq mendjet më të përgatitura?
• A formon intelektualë që udhëheqin me dije, studiues që prodhojnë njohuri dhe profesionistë që konkurrojnë në nivel kombëtar?
• Apo ka mbetur te krenaria e së kaluarës, duke përsëritur emrin e Liceut Kombëtar sa herë që kërkon të dëshmojë madhështinë e vet?

Sepse nuk mjafton të kesh pasur një lice të famshëm. Nuk mjafton të kesh nxjerrë emra që kanë hyrë në histori. Dhe nuk mjafton të përsërisësh se Korça ka qenë gjithmonë e para, nëse nuk mund të tregosh se çfarë prodhon sot sistemi i saj arsimor.

Vëmendja shkon natyrshëm te Universiteti “Fan S. Noli”. Çfarë peshe ka sot ky institucion në jetën akademike shqiptare? Sa të rinj e zgjedhin për cilësinë e formimit dhe jo thjesht sepse u ofron një mundësi studimi pranë shtëpisë? Sa kërkim shkencor prodhon? Sa të diplomuar arrijnë të bëhen profesionistë konkurrues? Dhe sa prej tyre kthehen në faktorë të zhvillimit të qytetit?

Këto nuk janë pyetje për t’u shmangur me statistika regjistrimesh apo me fjalime për traditën. Janë pyetje që kërkojnë rezultate konkrete.

Edhe niveli i përgatitjes së studentëve duhet të jetë pjesë e këtij diskutimi. Nëse raportimet për regjistrime me mesatare nën 6 konfirmohen për programe të caktuara, kjo ngre pikëpyetje që meritojnë përgjigje: çfarë niveli hyrës synon universiteti, çfarë standardesh vendos dhe çfarë cilësie garanton në përfundim të studimeve? Por përgjigjja nuk gjendet vetëm te mesatarja e pranimit. Ajo gjendet te rezultatet akademike, kërkesat e diplomimit dhe aftësitë reale të të diplomuarve.

Dikur Korça sfidonte prapambetjen e vendit me arsim modern. Sot, a po sfidon dot mediokritetin, mungesën e ambicies dhe rrezikun e rënies së standardeve?

• Kjo është prova e vërtetë e një tradite arsimore.
• Jo sa herë përmendet Liceu, por sa institucione cilësore ndërtohen në frymën e tij.
• Jo sa emra të mëdhenj numërohen nga e kaluara, por sa të rinj të përgatitur formohen sot.
• Jo sa krenari prodhon historia, por sa përgjegjësi merr e tashmja.

Nëse dikur të rinjtë gjenin në Korçë një shkollë që i lidhte me horizontin evropian, sot qyteti duhet të dëshmojë se universiteti dhe shkollat e tij mund të ofrojnë dije, kërkim, konkurrueshmëri dhe perspektivë. Përndryshe, rrezikon të mbetet një qytet që jeton me kapitalin simbolik të së kaluarës, pa e kthyer atë në fuqi për të ardhmen.

Korça nuk ka pse të heqë dorë nga historia e saj. Por duhet të kuptojë se historia nuk është medalje që të mbron përgjithmonë nga pyetjet e së tashmes. Korça, gjithmonë e para!

Një krenari që historia e justifikon, por që e tashmja duhet ta meritojë. Dhe pyetja mbetet: a po formon Korça brezin e ri që do të udhëheqë me dije, apo po kënaqet duke treguar se dikur dinte ta bënte këtë?