Nga: Matilda Kurti

**Më 16 tetor 1908 lindi Enver Hoxha, figura që do të drejtonte Shqipërinë për afro katër dekada dhe do të linte gjurmë të thella në historinë e vendit. Sot, 118 vjet pas lindjes së tij, periudha e qeverisjes së tij mbetet ndër më të debatueshmet, por për ta kuptuar atë duhet parë edhe transformimi ekonomik dhe shoqëror që pësoi Shqipëria pas Luftës së Dytë Botërore.

**Nga një vend kryesisht rural, me analfabetizëm të përhapur dhe industri të kufizuar, Shqipëria ndërtoi gjatë kësaj periudhe një rrjet shkollash, spitalesh, fabrikash, hidrocentralesh dhe institucionesh shkencore.** Këto janë disa nga ndryshimet më të rëndësishme që shoqëruan qeverisjen e Enver Hoxhës.

Arsimi, një nga ndryshimet më të mëdha shoqërore

Në Shqipërinë e pasluftës, mundësitë për arsimim ishin të kufizuara, veçanërisht në zonat rurale. Regjimi komunist e vendosi arsimin në qendër të politikave të tij, duke zgjeruar shkollimin fillor, hapur shkolla në fshatra dhe organizuar fushata për zhdukjen e analfabetizmit.Themelimi i Universitetit të Tiranës në vitin 1957 shënoi një hap të rëndësishëm për arsimin e lartë. U zgjeruan gjithashtu shkollat profesionale, duke përgatitur teknikë, mësues, mjekë dhe specialistë për ekonominë e vendit. Për shumë familje shqiptare, shkollimi i fëmijëve u bë një mundësi që brezat e mëparshëm nuk e kishin pasur.

Industrializimi dhe krijimi i një ekonomie prodhueseNjë tjetër ndryshim i rëndësishëm ishte zhvillimi i industrisë. U ngritën dhe u zgjeruan uzina metalurgjike, fabrika tekstilesh, ndërmarrje mekanike, industri përpunuese dhe kapacitete për nxjerrjen e përpunimin e mineraleve.

Nafta, kromi, bakri dhe mineralet e tjera u kthyen në burime të rëndësishme të ekonomisë shqiptare. U krijuan vende pune jashtë bujqësisë dhe u formua një brez punëtorësh e specialistësh industrialë.

Megjithatë, industrializimi u mbështet te ekonomia e centralizuar dhe investimet shtetërore, ndërsa produktiviteti, cilësia e prodhimit dhe furnizimi me mallra të konsumit mbetën problematike në periudha të ndryshme.

Elektrifikimi dhe veprat infrastrukturore

Zgjerimi i rrjetit elektrik ishte një nga ndryshimet më të prekshme për popullsinë. U ndërtuan hidrocentrale dhe u shtri energjia elektrike drejt zonave të largëta. Rreth vitit 1970, regjimi shpalli përfundimin e elektrifikimit të vendit.Paralelisht, u ndërtuan rrugë, ura, hekurudha, kanale ujitjeje dhe vepra të tjera publike. Hekurudhat lidhën qendra të rëndësishme industriale, ndërsa investimet në ujitje dhe mekanizimin bujqësor synuan rritjen e prodhimit.

Këto projekte ndryshuan peizazhin ekonomik të vendit dhe krijuan infrastrukturë që vazhdoi të përdorej edhe pas përfundimit të regjimit.

Shëndetësia dhe shërbimet publike

Gjatë dekadave të pasluftës u zgjerua rrjeti i spitaleve, ambulancave dhe poliklinikave. U përgatitën personel mjekësor dhe u organizuan fushata vaksinimi e programe për shëndetin e nënës dhe fëmijës.

Arsimi dhe shërbimet shëndetësore publike u bënë më të arritshme për shtresa të gjera të popullsisë, përfshirë banorët e zonave rurale. Këto ndryshime ndihmuan në përmirësimin e treguesve shëndetësorë në krahasim me periudhën e paraluftës.

Gratë, profesioni dhe ndryshimi i shoqërisë

Pjesëmarrja e grave në arsim dhe punësim u rrit ndjeshëm. Më shumë vajza ndoqën shkollat dhe gratë u punësuan në arsim, shëndetësi, industri dhe bujqësi.Shteti promovoi gjithashtu formimin profesional, sportin, bibliotekat, shtëpitë e kulturës dhe institucionet shkencore. Akademia e Shkencave e Shqipërisë, e krijuar në vitin 1972, ishte një tjetër hap në ndërtimin e strukturave vendase të kërkimit shkencor.

Kjo periudhë solli ndryshime të thella në mënyrën e jetesës dhe në marrëdhëniet e shoqërisë me arsimin, profesionin dhe punën. Pavarësia ekonomike dhe kostoja e izolimitEnver Hoxha e ndërtoi politikën e tij mbi idenë e pavarësisë nga fuqitë e mëdha. Shqipëria u shkëput fillimisht nga Jugosllavia, më pas nga Bashkimi Sovjetik dhe më vonë nga Kina.

Regjimi synoi të mbështetej te burimet e brendshme dhe te prodhimi vendas. Por kjo politikë, e kombinuar me izolimin ndërkombëtar dhe kufizimet e ekonomisë së centralizuar, solli pasoja të rënda: mungesa mallrash, teknologji e vjetruar, kufizim i shkëmbimeve dhe vështirësi ekonomike që u thelluan drejt fundit të periudhës.

Historia nuk mund të jetë as propagandë, as heshtje e harruar.

Përtej fabrikave, shkollave, hidrocentraleve dhe veprave publike, qeverisja e Enver Hoxhës u karakterizua nga diktatura njëpartiake, persekutimi politik, burgosjet dhe internimet, ndalimi i lirive fetare dhe mungesa e pluralizmit politik.

Këto nuk janë anë të shkëputura nga historia e tij, por pjesë e së njëjtës periudhë. Prandaj, vlerësimi historik kërkon të dallojë arritjet konkrete të zhvillimit nga propaganda zyrtare dhe nga kostoja njerëzore e sistemit.**118-vjetori i lindjes së Enver Hoxhës është një rast për të kujtuar një periudhë që ndryshoi Shqipërinë, pa e kthyer kujtesën historike as në lavdërim të verbër, as në mohim të fakteve.

Një shoqëri që njeh historinë e saj duhet të jetë në gjendje të shqyrtojë me fakte atë që u ndërtua, atë që u arrit dhe atë që u humb në të njëjtën kohë.